Thema's

Inleiding
Omdat het onderwerp habitat erg breed is, vindt u op deze website een selectie van een aantal thema’s. Alle zeven thema’s vallen onder de paraplu van habitat. Kijk bij de thema’s voor:
- achtergrondinformatie
- publicaties
- eventuele activiteiten


Thema's:

1. Sociale woningbouw
2. City Wide Approach
3. Integrated Development Plan (IDP)
4. Doelgroepen en financiering
5. Participatie
6. Stedelijke Vernieuwing
7. Hiv/aids

1. Sociale woningbouw
Sinds 2004 focust de Zuid-Afrikaanse overheid zich meer op kwaliteit dan op kwantiteit van huizen. Ook is de eenzijdige nadruk op eigendom van huizen verlegd. Nieuwe uitdaging is de promotie van huurhuizen.
Bovendien gaat het gemeentelijk huisvestingsbeleid zich meer richten op sociale woningbouw en huurwoningen.

Bovenal is sociale woningbouw ingebed in een groter, samenhangend geheel. Prioriteiten zijn werkgelegenheid, training en huisvesting. En een solide samenwerking tussen gemeenten, provincie, private partijen en de gemeenschap.

Over integratie in een samenleving waar een collectief trauma heerst en sociale netwerken zijn ontwricht, wordt wel eens makkelijk gedacht. De grootste kracht van sociale woningbouw moet nog komen: de opbouw van communities.
Een goede buurt brengt de mensen bij elkaar. Een wijk doet het goed als mensen een binding met elkaar en met de wijk voelen.


2. City Wide Approach (CWA)
Om de stedenbanden beter te ondersteunen heeft het Habitat Platform de City Wide Approach (CWA)bedacht. Deze aanpak staat voor een holistische benadering. Om een leefsituatie duurzaam te verbeteren moet niet alleen de huisvesting aangepakt worden, maar ook bijvoorbeeld onderwijs, gezondheid en werkgelegenheid.

CWA is een vernieuwende benadering van lokale ontwikkelingssamenwerking.
Het biedt een stappenplan om een stedenband procesmatig en strategisch op te zetten. Verschillende sectoren, zoals wonen, veiligheid, en gezondheid, komen aan bod. Daarbij zijn diverse geledingen van de samenleving betrokken. Internationale samenwerking is daarmee niet langer een zaak van de overheid, maar van de hele samenleving.

Een CWA komt het best tot zijn recht als er aan beide zijden organisaties zijn die je kunt spiegelen. Dat hoeft niet per se wederkerigheid te betekenen. Wel is belangstelling voor elkaars problemen en uitwisseling van ervaringen essentieel.

De City Wide Approach wordt toegepast in het gemeentecontact tussen Leiden en Buffalo City.
Meer over CWA..

3. Integrated Development Plan (IDP)
Elke gemeente heeft een Integrated Development Plan (IDP). Dat is een ruimtelijk, sociaal en economisch plan. VNG International heeft een aantal gemeenten met het opstellen daarvan ondersteund.
Langzaam groeit de kennis bij de gemeenten hoe ze ook sociale woningbouw en huurwoningen in hun gemeentelijk beleid kunnen ondersteunen. Sociale woningbouw is namelijk voor veel gemeenten nog steeds nieuw.

Er zijn positieve voorbeelden. Zoals gemeenten die een gemeentelijk volkshuisvestingsbeleid maken. Met maatregelen om de problemen van de spelers in het veld te verminderen. Bijvoorbeeld door het geven van bonussen voor het ontwikkelen van woningen voor verschillinde doelgroepen. In dit soort gemeenten beseft men dat het werk van een sociale woningbouwcorporatie heel anders is dan dat van een projectontwikkelaar.

VNG International ondersteunt de South African Local Government Assosciation (SALGA). Zij levert een technical assistant, die helpt bij het vertalen van het nationale sociale woningbouwbeleid naar het gemeentelijke niveau.


4. Doelgroepen en financiering
Een sociaal woningbouwbedrijf heeft een non-profit filosofie. Toch moet het een financieel duurzaam bedrijf opzetten.
Ook in Nederland zijn de corporaties ooit begonnen met arbeiderswoningen en met woningen voor mensen uit de middenklasse. Want dat bood voldoende garantie dat de bewoners hun huur konden betalen.
Zodra een corporatie financiële reserves heeft gekregen, kan zij ook doelgroepen met lagere inkomens bedienen.

Om rendabel te werken, moet een woningbouwcorporatie een goede financiële planning op de lange termijn hebben. Zij moet weten hoeveel woningen in de eerste jaren verhuurd moeten worden. En zij moet in vijf jaar het kritieke aantal eenheden halen, zodat ze financieel onafhankelijk is.
Nu heeft 90% van de corporaties in Zuid-Afrika financiële problemen.

Grootste uitdaging voor de woningbouwverenigingen is om ervoor te zorgen dat huurders betalen. Het gaat tenslotte om lage inkomensgroepen. Het binnenstromen van geld is de ultieme test voor het succes van iedere woningbouwvereniging.

In het nieuwe overheidsbeleid is de inkomensgrens opgetrokken om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning. Dat is een groot voordeel voor de woningbouwverenigingen. Hoe hoger het inkomen van de huurders, hoe meer kans dat ze de huur betalen.
Daarnaast is het belangrijk huurders voor te lichten over het omgaan met onzekerheden. En over hun verantwoordelijkheid om altijd de huur door te betalen.

Aedes kan samen met de stichting Dutch International Guarantees for Housing (DIGH) woningcorporaties ondersteunen. DIGH kan de verbetering van de financiering onderzoeken en leningen voor projecten in Zuid-Afrika afsluiten.


5. Participatie
Het is uiterst belangrijk om mensen bij het bouwproces te betrekken. Als ze zelf een bijdrage aan de bouw leveren, in geld of in diensten, zullen de bewoners eerder de verantwoordelijkheid voor hun woning en leefomgeving nemen, zo is de gedachte.

Tijdens de Apartheid was formele participatie beperkt tot de blanken. Maar in de strijd tegen de Apartheid floreerde participatie.
Toen in 1996 de gemeenten een Integrated Development Planning (IDP) moesten opstellen, was participatie van de bewoners een voorwaarde.

In de praktijk blijkt dat ook in Zuid-Afrika de individualisering aan de gang is. Zodra mensen het iets beter krijgen, blijken ze minder geïnteresseerd te zijn in participatie.
Participatie blijft dus voortdurende aandacht vragen.

Public participation processes in urban development projects in South Africa and in the Netherlands, VNG International 2003

6. Stedelijke vernieuwing
De Zuid-Afrikaanse overheid heeft duidelijk gesteld dat de townships in het land zo snel mogelijk opgeruimd moeten worden. De boodschap is duidelijk: de overheid wil van de townships af. Voorwaarde is wel dat ze een goed alternatief biedt.

In 2001 is het Urban Renewal Programme (URP) gelanceerd. In feite is het een erkenning dat RDP (met focus op huisvesting en infrastructuur) mislukt is. En dat sociaal-economische oplossingen beter zijn dan louter fysieke oplossingen. Focus van het URP is integrale armoedebestrijding. Met nadruk op lokale participatie.

Binnen het URP zijn acht prioritaire steden gekozen. Er spelen meerdere pilots slum upgrading, waarvan een in Kaapstad.
Het betekent vooral een investering in economische en sociale infrastructuur, in ondernemerschap, en in de ontwikkeling van gemeenten.

www.buffalocity.gov.za/municipality/mdantsane.stm

Verslag themabijeenkomst Habitat Platform Zuid-Afrika.
Social housing: nieuwbouw, herstructurering en stadsvernieuwing.


Stedelijke vernieuwing N2 project in Kaapstad
Aan beide zijden van de snelweg N2, die van het vliegveld naar Kaapstad loopt, liggen uitgestrekte terreinen, bebouwd met hutjes. Daar spelen ingrijpende plannen.
Enerzijds omdat er nieuw beleid is om stedelijke vernieuwing aan te pakken. Anderzijds omdat in 2010 de wereldkampioenschappen in Zuid-Afrika worden gehouden.

‘N2 project’ is een pilot, die moet aantonen dat Zuid-Afrika in staat is het grootschalige probleem van de townships aan te pakken.
De hutjes gaan tegen de vlakte. Ter plekke zullen 15.000 woningen worden gebouwd. Vijfduizend daarvan zijn RDP- en eigendomswoningen; tienduizend zijn sociale huurwoningen. Diephout, technisch adviseur: ‘Die woningen moeten niet alleen gebouwd, maar ook beheerd worden. Dat wordt de grote uitdaging.’

Het eerste deelplan is in uitvoering. ‘Tot nu toe is er alleen aandacht voor de fysieke inrichting. De volgende stap wordt lokale economische ontwikkeling: er moet werkgelegenheid, onderwijs en transport komen.’

Stedelijke vernieuwing in de binnenstad
Een andere pilot speelt in de binnenstad van Durban: greenfield development. Er ligt een tienjarenplan volkshuisvestingsbeleid, waarbij zo’n 20.000 woningen ontwikkeld worden. Merendeels sociale woningbouw, beheerd door woningbouwcorporaties.

Tot het onderwerp stedelijke vernieuwing behoort ook het overdragen van de oude gemeentelijke woningbouwvoorraad aan corporaties.
Diephout: ‘Die woningvoorraad wordt nu niet beheerd. Het zijn wijken met zeer grote sociale problemen. Bovendien wordt er nauwelijks huur opgehaald. Deze woningvoorraden drukken zwaar op de gemeentelijke begroting. Vraag is nu onder welke condities de overdracht moet gebeuren. Hoe werk je aan de sociale problemen? Hoe aan het onderhoud? Daar moet een financiële formule voor worden gevonden. Zoals het meegeven van een soort bruidschat.’

Overigens was het indertijd met het gemeentelijk woningbezit in Nederland ook treurig gesteld. Het waren de slechtste huizen in de slechtste wijken. Ook die zijn geprivatiseerd. Vandaar de inbreng van Nederlandse ervaringsdeskundigen in Zuid-Afrika.


7. Hiv/aids
Huurders lopen een groot risico hun huis te verliezen als het gezinshoofd aan aids overlijdt.
Omgekeerd, kan hiv/aids de duurzaamheid van een woningbouwproject bedreigen.

De sociale huisvestingssector in Zuid-Afrika probeert een menselijk antwoord te vinden op het hiv/aids probleem. Een antwoord dat tegelijkertijd niet de financiële positie van corporaties in gevaar brengt.
Enerzijds is een woningcorporatie een commerciële onderneming, gebaseerd op huurinkomen. Anderzijds zijn het sociale instellingen.

Een woningbouwcorporatie moet op het wegvallen van een deel van de huurders anticiperen. Uit een onderzoek onder veertien woningbouwcorporaties bleek echter dat slechts één van hen een hiv/aids beleid had. Dat betrof met name counseling. Maar geen van de veertien corporaties had een beleid voor het wegvallen van huurinkomsten door Aids.

Hiv/aids is minder zichtbaar dan al die andere problemen waarmee corporaties om moeten gaan: wanbetalers, jeugdbendes, drugs, geweld en conflicten. Toch moeten corporaties bedenken dat ongeveer een kwart van hun huurders te ziek zal worden hun huur te betalen.

Bijna de helft van alle nieuw geïnfecteerden betreft jonge mensen, met een economisch actief leven. Daarmee is Hiv/aids niet alleen een gezondheidscrisis, maar ook een sociaal-economische crisis. Het is van groot belang dat de gemeenschap, de gemeenten en de woningbouwcorporaties hiermee pro-actief omgaan.

De volgende pdf bestanden zijn op deze pagina downloadbaar:
Policy formulation and HIV/Aids from a local perspective
South African Cities and HIV/Aids: challenges & responses (South African Cities Network)

samenvatting
De studie ‘South African Cities and hiv/aids: challenges & responses’ geeft weer hoe de negen grootste Zuid-Afrikaanse steden HIV/Aids te lijf gaan. Het biedt een basis om het probleem binnen gemeenten te bediscussiëren. Ook staan er voorbeelden in om lokale autoriteiten te interesseren voor multisectorale hiv/aids strategieën.

De negen steden zijn begonnen met het opzetten van een hiv/aids programma. De studie noemt zeven kritische succesfactoren in het gevecht tegen aids. Zoals:
- politiek commitment en leiderschap om nationale en internationale financiële bronnen aan te boren, zodat hiv als hoogste prioriteit wordt gezien;
- een multi-sectorale benadering. Integratie van behandeling van hiv/aids met bijvoorbeeld tuberculosebehandeling.
- Mobilisatie van de gemeenschap.

Meest succesvol waren de gemeenten met contacten in het brede maatschappelijke middenveld. Met partners, die zich bewust zijn van allerlei onderlinge relaties. Dat het bijvoorbeeld voor een bedrijf lonend is om een hiv-beleid te hebben. Waardoor ook een woningbouwcorporatie gestimuleerd kan worden een soortgelijk beleid te voeren. Want wat gezonde werknemers voor een bedrijf zijn, zijn gezonde huurders voor een corporatie.
Cruciaal zijn:
- toegang tot vrijwillige counseling
- toegang tot testen en behandeling
- geen discriminatie tegen de besmette werknemers en huurders


Belangrijkste aanbevelingen:
- link hiv/aids programma met bijvoorbeeld armoedebestrijding en sociaal-economische ontwikkeling
- meer samenwerking met provincie en nationale overheid om het nationale hiv-beleid beter uit te voeren.
- Uitwisseling van goede voorbeelden.


Bijlagen
verslag 14 mei 2004 policy formulation and hiv aids from a local perspective.pdf
south african cities and hiv aids.pdf
public participation sa nl.pdf